Quantcast
Lidhje të rëndësishme Rrjetet tona shoqërore Shqip merr pjesë në programe të ndryshme marketingu ku mund të përfitojë komisione për produktet e zgjedhura në artikujt e publikuar.

Sport

Jeta brenda burgut më famëkeq në botë

Jeta brenda burgut më famëkeq në botë

Kur Tahar Rahimit iu kërkua të luante në “The Mauritanian”, biografi e Kevin Macdonald në lidhje me burgimin 14-vjeçar pa akuzë për arrestimin në Gjirin Guantanamo, të Mohamedou Ould Slahi, ai dinte për kampin e burgjeve të SHBA-së aq sa publiku mesatar. Rahim kishte dëgjuar historitë e lajmeve në lidhje me Bazën Detare të SHBA në Kubë, ku raportohej se rojet po keqtrajtonin të burgosurit, por sinqerisht ai nuk mund të imagjinonte që një vend si Amerika do t’i linte ushtarët të keqtrajtonin qeniet njerëzore në një mënyrë të tillë. Por pasi nënshkroi për filmin, bazuar në kujtimet e Slahi, Guantanamo Diary, aktori francez-algjerian bëri kërkimet e tij dhe gjithçka ndryshoi.

“Kam lexuar skenarin, kam lexuar librin, kam parë dokumentarë dhe kam biseduar me Slahin, kështu që jam i lumtur që kam marrë pjesë”, tha Rahim për BBC Culture. “Isha i trishtuar dhe i zemëruar sepse e dija që kjo ishte një histori e vërtetë”.

Para 11 shtatorit, përfaqësimi më i profilit në ekranin e Gjirit Guantanamo, ishte në filmin e vitit 1992 “A Few Good Mans”. Përshtatur nga Aaron Sorkin, nga shfaqja e tij skenike me të njëjtin emër, drama ligjore vë Tom Cruise, Demi Moore dhe Kevin Bacon kundër njëri-tjetrit si avokatë ushtarakë që provojnë një çështje në lidhje me gjykatën ushtarake të dy marinsave amerikanë të akuzuar për vrasjen e një kolegu, në bazën detare. Ai karakterizon shkëlqyeshëm pyetjen e sallës së gjyqit të komandantit të bazës Jack Nicholson, kolonel Jessup nga togeri Kaffee.

Kaffee dëshiron që Jessup të pranojë se ai ndikoi në vrasjen e Marine Santiagos dhe orkestroi fshehjen pasuese. “Unë dua të vërtetët”, thotë ai, të cilit Jessup i përgjigjet, “Ju nuk mund ta përballoni të vërtetën!” dhe nis një fjalim rreth të këqijave të nevojshme në të cilat ushtria mbështetet për mbrojtjen e kombit të tyre.

“Bir, jetojmë në një botë që ka mure dhe ato mure duhet të ruhen nga burra me armë. Kush do ta bëjë atë? Ti?”,  Jessup pështyn nga qëndrimi i dëshmitarit.

“Unë nuk kam as kohën dhe as prirjen t’i shpjegoj vetes që njeriu ngrihet dhe fle nën batanijen e lirisë që unë siguroj, dhe pastaj vë në dyshim mënyrën në të cilën unë e siguroj atë! Unë do të preferoja që ju thjesht të thoni ‘faleminderit’ dhe të vazhdoni rrugën tuaj”.

Siç rezulton, Gjiri Guantanamo, shërbeu si kontekst për Jessup për të dhënë këtë shenjtërim të aktit përfundimtar. Që kur presidenti George W Bush vendosi bazën si një qendër ndalimi në 2002, për të strehuar terroristët të akuzuar si islamikë që besohet të jenë përfshirë në sulmet e 11 shtatorit në SHBA, faqja me nofkën ‘Gitmo’, ka qenë gjithmonë në qendër të debateve të ashpra në lidhje me fuqitë e ushtrisë amerikane dhe besimin se qëllimet justifikojnë mjetet.

Renditja e provave në ekran

Është një diskutim që ka kohë që kalon në film dhe televizion gjithashtu. Në vitin 2005, kanali kabllor amerikan PBS, transmetoi një nga dokumentarët e parë që shikoi prapa skenave të Gjirit Guantanamo, “The Tourture Question”, e cila ishte pjesë e Frontline. Ai shqyrtoi përpjekjet e administratës Bush për të krijuar një kornizë ligjore për teknikat e zgjeruara të marrjes në pyetje të përdorura për të burgosurit në Gjirin Guantanamo, si dhe bazat e SHBA në Afaganistan dhe në burgun Abu Ghraib në Irak. Në mënyrë të ngjashme, Gitmo – The New Rules of War (2006), Taxi to the Dark Side (2007), Explorer: Inside Guantanamo (2009) dhe The Guantanamo Trap (2011) të gjitha ofrojnë dëshmi nga ish të arrestuar, zyrtarë ushtarakë, sinjalizues, avokatë dhe të tjerët për të paraqitur një panorame sesi metodat e diskutueshme hynë në lojë kundër 780 burrave, kryesisht me origjinë nga Lindja e Mesme, Azia Jugore dhe Afrikën e Veriut, të cilët janë burgosur nga qeveria e SHBA gjatë 18 viteve të fundit atje.

Dokumentarët me siguri kanë tejkaluar karakteristikat narrative të kësaj teme, por regjisori britanik Michael Winterbottom u njoh me të dy llojet e tregimit për dokudramën e tij të vitit 2006, The Road to Guantanamo.

Prodhuesi i filmit siguroi një platformë për të ashtuquajturin ‘Tipton Tre’ për të rrëfyer ngjarjet që çuan në kapjen e tyre në Afganistan në 2001, dhe burgosjen pasuese për dy vjet në bazë, ndërsa punësoi aktorë, përfshirë Riz Ahmed në rolin kryesor të filmit, për të dramatizuar kalvarin e tyre. Filmi i Winterbottom është një gjë e rrallë në atë që ofron perspektivat e Ruhal Ahmed, Asif Iqbal dhe Shafiq Rasul vetëm, në vend se ato të rrëmbyesve të tyre ose të shpëtimtarëve të tyre ligjorë. Sidoqoftë dy nga filmat e tjerë kryesorë në lidhje me Guantanamo, Camp X-Ray (2014) dhe The Report (2019), të dy përqendrohen shumë më tepër në perspektivën e bardhë të SHBA.

Ish filmi ofron një histori imagjinare të përqendruar në një ushtare femër të vendosur në bazë, të luajtur nga Kristen Stewart, e cila ngadalë zhgënjehet me komandën e saj pasi dëshmoi trajtimin çnjerëzor të të arrestuarve dhe miqësimin e tyre në veçanti: Ali Amir (Peyman Moaadi) një mysliman i lindur në Gjermani, i cili rrëmbehet nga shtëpia e tij në Bremen në fillim të filmit. Aliu është pozicionuar si një lloj ‘egërsire fisnike’; dashuria e tij për Harry Potter dhe natyra progresive ndaj grave e veçon atë nga vëllezërit e tij të civilizuar, të zënë rob, të cilët janë të shkumëzuar nga zemërimi dhe intoleranca misoginiste në krahasim.

Por ndërsa Kampi X-Ray përjetëson stereotipet negative në lidhje me të arrestuarit myslimanë, The Report i çnjerëzon ata plotësisht. Drama juridike e Scott Z Burns bazohet në historinë e vërtetë të Dan Jones, i luajtur nga Adam Driver, hetuesi kryesor në raportin e torturës të Komitetit të Inteligjencës së Senatit, i cili dokumentoi programin e interpretimit, ndalimit dhe marrjes në pyetje të CIA-s nga 2002 në 2008. Jones portretizohet si ‘kalorësi i bardhë’ që ekspozon publikun amerikan ndaj të vërtetës në lidhje me praktikat e torturave, duke përfshirë bordin e ujit, që u përdorën kundër anëtarëve të akuzuar të al-Kaedës si Abu Zubaydah (Zuhdi Boueri). Raportohet se i burgosuri i parë që iu nënshtrua teknikave të zgjeruara të marrjes në pyetje, pas kapjes së tij në Pakistan në 2002, Zubaydah vazhdon të mbahet i paraburgosur pa gjykim nga autoritetet amerikane.

Sidoqoftë, përshkrimi i Burns i përvojave të palestinezit të lindur në Arabinë Saudite, emri i të cilit është Zayn al-Abidin Muhammad Husayn, është tronditës, por sipërfaqësor. Zubaydah është portretizuar në të njëjtën kohë si një shejtan një-dimensional. Kjo bën që të krijohet një hendek i ndjeshmërisë midis tij dhe shikuesit, i cili nuk mund të identifikohet me traumën e organeve të brendshme që kamera po i detyron të shikojnë.

Daphne Eviatar, Drejtore e Sigurisë për të Drejtat e Njeriut, në Amnesty International SHBA, thotë se shumë shpesh këto karakteristika narrative nuk arrijnë të portretizojnë të arrestuarit si qenie njerëzore. “Është e vështirë të sigurosh kontekst dhe kuptim të mjaftueshëm të jetës së tyre të përditshme, kur kjo është vetëm pjesa kryesore e një filmi dy orësh”, thotë Eviatar. “40 burra janë ende të ndaluar për një kohë të pacaktuar dhe shumica e amerikanëve nuk e kanë idenë se kush janë, nga kanë ardhur ose si mund të ishin kapur dhe dorëzuar autoriteteve të SHBA për qëllime korruptive ose politike. Përveç vendosjes së këtyre burrave përtej mundësive të ligjit amerikan, burgosja e tyre në Guantanamo, kalon imagjinatën amerikane”.

Problemi ‘shpëtimtari i bardhë’

Me portretizimet e tyre simpatike të ushtarëve dhe ligjvënësve amerikanë që përpiqen të ndihmojnë të arrestuarit, të dy dramat e lartpërmendura gjithashtu mund të shihen si pjesë e traditës shumë të kritikuar të filmave të ashtuquajtur ‘shpëtimtari i bardhë’, i cili përqendrohet në protagonistët e bardhë që vijnë në ndihma e njerëzve me ngjyrë dhe përqendrohet tek e para në kurriz të së dytës.

‘The Mauritanian’ gjithashtu përputhet me këtë rrëfim të aksioneve, vetëm në një pikë. Duke u përqendruar në udhëtimin trishtues të Slahit nga vendlindja e tij Mauritania, ku ai u arrestua dy muaj pas 11 shtatorit dhe u akuzua si pjesë e al-Kaedës, në Gjirin Guantanamo, kjo gjithashtu bën hapësirë ??të konsiderueshme për forcat ligjore të SHBA-ve që punojnë për dhe kundër tij në emri i drejtësisë: Jodie Foster si avokate mbrojtëse Nancy Hollander, duke luftuar për lirinë e klientit të saj dhe Benedict Cumberbatch si prokuror ushtarak nënkolonel Stuart Couch, duke luftuar për dënimin me vdekje kundër Slahi derisa të dalin prova të reja.

Sidoqoftë, ndërsa sigurojnë fuqi të bardhë të yjeve, ata donin të kufizonin kohën e tyre të ekranit, sipas stilistit të prodhimit Michael Carlin. “Zakonisht aktorët përpiqen dhe i bëjnë rolet më të ekzagjeruara, por në këtë rast, ishte pothuajse efekti i kundërt,” i tha Carlin. “Ata nuk donin të bënin asgjë që do të hiqte nga historia e Slahit sepse kjo është arsyeja pse e bënë filmin. Nuk e bënë për para.”

Slahi u akuzua për terrorizëm sepse kishte mbështetur dikur al-Kaedën gjatë kryengritjes në Afganistan në vitet 1980, por pas disa vitesh tortura fizike dhe psikologjike në kampin e burgut, Hollander e ndihmoi atë të shpallej i pafajshëm nga qeveria amerikane. Ai kurrë nuk u akuzua për një krim, por qëndroi në burg për 6 vjet të tjerë para lirimit të tij në 2016, dhe as Foster dhe as Cumberbatch nuk donin të vidhnin vëmendjen nga kalvari i tij.

Slahi i besoi Macdonald jo vetëm për shkak të prejardhjes së tij në bërjen e dokumentarëve faktikë si Touch the Void (2003) dhe Marley (2012) por për shkak të përvojës së tij në Afrikë duke bërë biografinë e nominuar për Oskar, The Last King of Scotland (2006) me protagonist Forest Whitaker si Presidenti Ugandas Idi Amin. “Ai film ishte kaq bindës”, thotë autori.

Filmi u mbështet po aq te vetë Slahi për të sjellë një vërtetësi vizuale në historinë e tij, ashtu siç bëri në kujtimet e tij për të informuar skenarin. Ish i arrestuari ishte në gjendje të jepte përshkrime të hollësishme për Macdonald dhe Carlin në lidhje me izolimin e tij në Guantanamo, duke përdorur trupin e tij për të dhënë matjet e sakta të kafazeve dhe qelive të vogla që ai mbahej në mënyrë që ata të mund të përsërisnin kampin në grupe të përbëra, të ndërtuara nga inxhinierët e ushtrisë në Kejptaun, Afrikë e Jugut. Gjatë rikrijimit të Guantanamos, prodhimi u mbështet në fotot e agjencisë së faqes, imazhe që ushtarët kishin postuar në internet, dokumente të supozuara ushtarake dhe manuale me burim nga këshilltarët ushtarakë, por Slahi ishte në gjendje të ndante shapin nga sheqeri.

“Disa nga këshilltarët ushtarakë që ne përdorim në industrinë e filmit janë më shumë si idhuj ushtarakë, kështu që informacioni i tyre duhet të merret me mprehtësi, por Mohamedou ishte në gjendje të më ndihmonte t’i katalogoja të gjitha, kështu që ne e dinim se cilat foto ishin reale të cilat nuk ishin dhe cilat ishin të përshtatshme për historinë e tij”, thotë Carlin. “E gjithë çështja ka të bëjë me privimin dhe kjo është ajo që po përpiqeshim të arrinim.”

Një përshkrim njerëzor

Ajo që ekipi krijues i filmit nuk dëshironte të bënte ishte të bie në grackën e kornizimit të Slahit si diçka më pak se një qenie njerëzore. The Mauritanian portretizon disa nga trajtimet e ashpra që ai përjetoi, por posa tortura të hyjë në rrëfim, audienca kthehet në kujtimet e Slahi-t për jetën e tij para arrestimit. “Sapo ju torturoni një karakter ata bëhen mospërfillës, gjë që është e çuditshme”, thotë Carlin. “Por ne nuk donim të bënim tortura pornografike, kështu që Kevin dhe shkrimtarët e nxirrnin atë nga ajo hapësirë ??kur ato gjëra të tmerrshme po ndodhnin dhe në të kaluarën e tij, gjë që ju lejon të vazhdoni ta shihni si një qenie njerëzore”.

Rahim kaloi kohë me Slahi për të kuptuar përvojat e tij, dhe për të kapur personalitetin dhe mënyrat e tij, por u ndje “budalla” për disa nga pyetjet që ai bëri. “Fola për atë që ndodhi atje dhe pashë PTSD ( çrregullim i stresit post-traumatik) në fytyrën e tij dhe u ndjeva keq,” kujton aktori. “Isha si, nuk dua ta bëj këtë, ai ka vuajtur për shumë kohë, kështu që unë u ndala dhe fillova të flas për gjëra të tjera në mënyrë që ta njoh për personalitetin e tij, mënyrën se si ai lëviz, mënyrën se si ai bisedon, mënyra se si ai u përgjigjet pyetjeve, mënyra se si bën shaka. Më ndihmoi të futem mirë në rol”.

Rahim, i njohur për rolin e tij të vlerësuar nga kritikët në dramën franceze të burgut 2009,  A Prophet dhe miniserinë e 11 shtatorit 2018, The Looming Tower (ku ai luajti agjentin e jetës reale të FBI-së Ali Soufan i cili gjithashtu u shfaq në The Report), ka bërë çmos për të mos qenë si një nga shumë personazhet terroristë myslimanë të krijuar për film dhe televizon, gjatë 20 viteve të fundit. Por duke lexuar skenarin për The Mauritanian, ai zbuloi se ishte një nga të paktët që kishte një “karakter mysliman simpatik në zemër të një filmi amerikan”, dhe u ndje i fuqizuar për të ardhur në bordin e projektit si zgjidhje. “Unë kisha nevojë ta dija që Slahi është i pafajshëm sepse nëse ai do të ishte një terrorist nuk mendoj se do ta kisha bërë këtë film,” thotë Rahim. “Nuk po them që nuk ka terroristë. Një pjesë e vogël e këtyre njerëzve po tërheqin vëmendjen e tërë dhe të tjerët nuk po e shohin se këta njerëz po vuajnë aq shumë.”

“The Mauritanian fitoi çështjen e tij, ai është i pafajshëm dhe këto filma janë dëshmi për brezin e ardhshëm“, shton aktori. “Nuk më intereson nëse regjisori është i bardhë apo i zi apo aziatik. Këtyre filmave u duhet thënë dhe treguar para publikut ose do të dënohemi përsëri”.

Slahi nuk dëshiron të jetojë momentet më të këqija të robërisë së tij dhe kështu ka shmangur shikimin e skenave më traumatike në film. Por, tani që libri i tij është kthyer në një film të madh me metrazh të gjatë, ai beson se është një shembull i qartë i pendës që është më i fortë se shpata.

“Nuk besoj në dhunë, por e gjithë historia ime ishte dhuna ndaj trupit tim, pafajësia ime, anëtarët e familjes time dhe unë kurrë nuk kam bërë asgjë në SHBA,” thotë ai. “Filmi im është një fitore kundër dhunës, është një fitore e pendës.”

Megjithatë, fakt është që ndërsa shumë filma artistikë, dokumentarë, shfaqje televizive, libra dhe reportazhe lajmesh kanë treguar realitetin e kampit të burgut, ai ende mbetet i hapur. Administrata Obama premtoi ta mbyllë atë dhe dështoi. Tani Presidenti Biden ka thënë se ai synon ta mbyllë atë para se të përfundojë mandati i tij i parë. Pra, me një president të ri në Zyrën Ovale, a mundet që The Mauritanian të jetë filmi i Gjirit Guantanamo për të paralajmëruar fundin e qendrës së paraburgimit?

Rahim dëshiron që audiencat të heqin mesazhin e “shpresës dhe faljes mbi zemërimin”, ndërsa Eviatar thotë, “çdo film që përshkruan tragjedinë e Guantanamos, po bën një punë të shkëlqyer “.

Slahi, të cilit vazhdon t’i mohohet hyrja në SHBA dhe Britani, pesë vjet pas lirimit të tij nga Gjiri i Guantanamo pa asnjë dëmshpërblim apo falje, shpreson se filmi do t’i tregojë botës perëndimore se ai është një njeri i pafajshëm dhe se perceptimet negative të Lindjes së Mesme dhe Afrikës së Veriut duhet të marrin fund.

“Dua që njerëzit të dinë anën time të historisë dhe jam i lumtur që u bë një fil i rëndësishëm për këtë. Unë nuk kam armë, nuk kam pas polici. S’kam dronë për të nxjerrë njerëz, por kam vetëm fjalët e mi dhe dua të debatoj për jashtëzakonshmërinë negative ndaj botës arabe dhe Afrikës. Ne nuk mund të rrëmbehemi me dhunë, nuk mund të torturohemi”.

Denonco

Keni informacion në interes të publikut? Dërgojeni në Shqip duke klikuar këtu.

Poll

Aktualitet

Ndiqni të gjitha lajmet e fundit
në rrjetet tona shoqërore