TRE REFLEKSIONE MBI NJOHJEN E KOSOVES

MENTOR NAZARKO

Nëse do të arsyetonim si reporterë, vera nuk ishte aq pa lajme që lidheshin me njohjen ndërkombëtare të Kosovës. Kriza e Gjeorgjisë bëri që emri Kosovë të rihynte në axhendën ndërkombëtare. Ndërkohë, Serbia pretendon se do të investojë Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë në lidhje me ligjshmërinë e shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Dhe së fundi: një aktivitet i intelektualëve kosovarë diskutoi për Kosovën dhe botën arabe. Janë tre momente interesante, filli lidhës i të cilave është beteja e Kosovës për njohjen ndërkombëtare të saj, në një terren global që ndryshon papritmas, diku për mirë apo për keq, sa i takon impulseve që merr kjo njohje. Dhe kohës që do të kërkojë ajo. Po i shqyrtojmë me radhë këto tre momente në një sforco më shumë reflektive, që lejon analiza të tjera më të plota të secilës prej temave. Veç e veç, apo të tria bashkë.

Çështja e Gjeorgjisë

Pas konfliktit në Gjeorgji, kanë qenë të shumta analizat krahasuese të Osetisë me Kosovën, refleks i prononcimit të Presidentit rus Medvedev, që justifikonte njohjen e pavarësisë së saj, dhe Abkhazisë me veprimin perëndimor pro ekzistencës së Kosovës si shtet. Interesante duket tani të kuptohet sesi do të ndikojë koniunktura aktuale e marrëdhënieve Rusi-Perëndim, apo trendi i tyre në legjitimimin e pavarësisë së Kosovës nëpërmjet aktit final - rezolutës së Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Pa rezolutë nuk ka jetë me të drejta të plota të Kosovës si shtet i pavarur në familjen ndërkombëtare. Në një shikim të parë, nisur nga vështirësitë në të cilat kaluan projektrezolutat e para që kërkonin miratimin e Planit Ahtisari, nga pritshmëria që krijonin takimet Bush-Putin, etj., mund të mendohet se një rezolutë e tillë do të kishte sukses vetëm kur marrëdhëniet Rusi-SHBA do të përmirësoheshin. Sipas këtij arsyetimi të shëndoshë gjithsesi, me kohërat që po kalojmë, ndoshta duhet të presim ca kohë derisa këto marrëdhënie të përmirësohen. Gjithmonë duke llogaritur se në përmirësimin e tyre nuk ndikojnë për fat të keq prononcimet humoristike të Kryeministrit tonë që i tregon munxët Rusisë edhe publikisht si dikur Enver Hoxha.

Nuk është për t‘u neglizhuar ama njëlloj efekti bumerang i veprimit rus. Nëse Rusia njohu në kushte të pakrahasueshme pavarësinë e Osetisë së Jugut dhe Abkhazisë, praktikisht ajo nuk ka më alibi për të ofruar në rastin e Kosovës. Po kështu dhe Serbia. Por ama të dyja këto drejtime diskutimi, të çojnë në përfundimin se tashmë të dyja çështjet kanë për t‘u shtruar njëkohësisht për diskutim në forumet ndërkombëtare si Këshilli i Sigurimit i OKB-së, etj. Dhe ku vetëm shkëmbimet e favoreve të tipit "më jep këtë, që të jap atë", do të çonin në një zgjidhje të mirë për Kosovën. Por a vlen Kosova sa Osetia? Si përmasa sigurisht Kosova vlen më shumë, por a mund të thuhet e njëjta gjë për peshën gjeopolitike? Pa u ngutur të japim përgjigje që sot, mund të thuhet se loja për Kosovën bëhet më e ngatërruar dhe se rëndësia e saj ndërkombëtare duket më e rritur se më parë. Duke kërkuar më shumë kohë. Ngushëllim mund të jetë se Shqipëria shton shanset e anëtarësimit në NATO në samitin e ardhshëm.

Kërkesa serbe Gjykatës së Hagës

Për pak kohë, mediat shqiptare u morën me një skenar optimist, sipas të cilit nëse Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në Hagë do të shprehej pro ligjshmërisë së shpalljes së pavarësisë së Kosovës, atëherë Serbia do ta njihte atë. Skenari shikuar kaq trashë, madje dukej edhe më optimist: një prononcim pozitiv i Hagës do t‘i ofronte më shumë argumente pro njohjes shteteve të pavendosura. Duke e përshpejtuar procesin e njohjes në përgjithësi. Por ama këta skenarë janë aq të rëndësishëm sa nuk duhen parë trashë. Janë disa pyetje të cilat duan përgjigje të vështira, sot për sot kur nuk kemi informacion se cila do të jetë procedura e zgjedhur nga Serbia për të investuar këtë Gjykatë.

Nëse procedura e zgjedhur do të jetë ajo e konfliktit gjyqësor, cilën palë do të padisë Serbia në Gjykatë? Në këtë lloj procedure, vetëm shtetet mund të jenë palë. Kosova nuk mund të jetë, por nëse jo Kosova, cilat shtete do të paditen? Ato që e kanë njohur? Nëse po, a janë të gatshëm ato shtete të pranojnë të marrin pjesë në një gjykim të tillë sipas nenit 35 të Statutit të Gjykatës? Kjo Gjykatë zhvillon gjyq vetëm nëse shteti i paditur e pranon juridiksionin e saj për atë çështje specifike. Dhe sa do të zgjasë procesi? Nëse do të kishim vërtet një proces të tillë, pra palët e paditura do të pranonin vendimin e Gjykatës, atëherë ai do të ishte i detyrueshëm. Edhe për Serbinë.

Në shtypin e paspecializuar për tema të tilla flitej se Serbia kishte ndërmend vetëm t‘i kërkonte një opinion kësaj Gjykate. Kjo Gjykatë ndërmerr procedurën konsultative, vetëm nëse atë ia kërkojnë Organizatat dhe jo shtetet. E cila organizatë ka ndërmend t‘ia kërkojë opinionin Gjykatës për ligjshmërinë e pavarësisë së Kosovës?

Flitet ndërkaq se Serbia është duke kërkuar mbështetje te vendet anëtare të Asamblesë së OKB-së për të siguruar një rezolutë me dy të tretat e votave të kësaj Asambleje kundër njohjes së pavarësisë së Kosovës. Duket skenar i vështirë, diçka e ngjashme me përpjekjen për të kthyer rrotën e rëndë të historisë mbrapsht dhe ndërkohë serbët nuk po flasin më për këtë skenar legal në dukje. Por ama të gjitha përpjekjet e saj, qoftë drejt Hagës, qoftë për rezolutë të Asamblesë vonojnë procesin.

Kosova dhe bota arabe.

Aktiviteti i paradokohshëm i forumit 2015 në Kosovë ishte me të vërtetë i gjetur, dhe dëshmi e pjekurisë të organizatave të caktuara të shoqërisë civile në Kosovë. Sigurisht, ka një lloj pikëpyetje se a do të ishte më mirë që ky aktivitet të bëhej më parë, por kush di ritmet e funksionimit të donatorëve, apo njëlloj inercie tipike të NGO-ve, e justifikon vonesën në emër të idesë. Por ndërsa ke vlerësim pozitiv për organizatorët, nuk u duk shumë i arsyeshëm reagimi i Kryeministrit Thaçi se "Kosova shkon drejt Brukselit dhe Uashingtonit dhe jo drejt adresave të papërcaktuara". Nuk ka asnjë arsye që Kryeministri i një vendi të vogël që pret njohje nga gjithë konstelacioni apo konstelacionet e vendeve arabe, të shprehë injorim si ky që gjendet në këtë frazë. Euforia e qenies së Kosovës në qendër të botës, apo e takimeve të nivelit të lartë si ai me Bushin, nuk mund të jetë gjithë kohën dominante përmbi realizmin në politikën e jashtme. Ndërkohë ky gabim i Thaçit nuk i jep të drejtë të gjithë ata kritikëve që mundohen të gjejnë apo t‘i japin peshën kryesore të fajit, palës kosovare që nuk ka bërë gjithçka për njohjen e republikës së re nga vendet arabe. Arsyet kryesore të mosnjohjes lidhen me vetë vendet arabe, me mbivendosjen nga ana e tyre të interesave lokale, kombëtare, mbi ato panislamike, arsye që nuk kapërcehen me lobime shqiptare. D.m.th, këto vende nisur nga frymëzime të ndryshme si antiamerikanizmi, probleme të ngjashme me pakicat në territorin e tyre, konsiderojnë si të papërshtatshëm njohjen në këtë moment të pavarësisë së Kosovës. Frymëzimi panislamik, sipas të cilit do të duhej të njihej ekzistenca e një shteti të ri me shumicë myslimane në qendër të Europës, duket jo domethënës, duke zhgënjyer të gjithë ata që besonin në këtë. Dhe sigurisht duke i hequr një atu të gjithë atyre individëve apo qarqeve në botën shqiptare që besojnë në frymëzime globale myslimane, ndërsa flasin për komb mysliman. Ajo që mund të kuptohet gjithsesi, dhe me njohjen sipërfaqësore të problemeve të veçanta të vendeve të botës myslimane, është se bindja e tyre pro pavarësisë nuk mund të ndodhë njëkohësisht te të gjitha vendet. Pra, duhet të imagjinojmë vonesa dhe tek "adresat e papërcaktuara".

Epilog

Faktori kohë, në fund të fundit, është shqetësimi kryesor që lidh reflektimet tona mbi këto tre momente: sa vonojnë procesin e njohjes së pavarësisë së Kosovës, të marrë veç e veç, apo të marrë tok, mëdyshjet e botës arabe, precedenti i Osetisë së Jugut dhe përpjekjet serbe për ta futur çështjen në kanale gjyqësore ndërkombëtare. Në një shikim të parë duket se të tria do ta vonojnë. Pa futur në analizë efektet e proceseve të tjera si zgjedhja e Presidentit në SHBA, etj., etj.