Kosova dhe Gjeorgjia, debati për precedentin

Kastriot Islami

Presidenti rus, Dimitri Medvedev, ka paraqitur rastin e Kosovës si shkak kryesor që shteti i tij njohu pavarësinë e rajoneve të Osetisë së Jugut dhe Abkhazisë. Sipas tij, kjo ishte në shenjë "hakmarrjeje", pasi vendet perëndimore e njohën pavarësinë e Kosovës përkundër vërejtjeve të Rusisë. Përpjekjet për të paraqitur të ngjashme konfliktet e "ngrira" në Kaukazin Jugor me rastin e Kosovës janë të hershme. Ato janë kryesisht me origjinë ruse e serbe. Por jo rrallë teza e ngjashmërive është përdorur edhe nga faktorë të tjerë të rëndësishëm vendimmarrës, duke ndikuar sado pak që vendimmarrja për pavarësinë e Kosovës, konform planit Ahtisari të mbetej jokonsensuale. Bile duke penguar vendimmarrjet nga institucionet më të rëndësishme globale për çështjet e sigurisë të tilla si Këshilli i Sigurimit i OKB-së apo Bashkimi Evropian. Ngjashmëritë, ndonëse shumë më të pakta në krahasim me dallimet, janë përdorur nga njëra anë për të penguar pavarësimin e Kosovës dhe nga ana tjetër janë shfrytëzuar për të nxitur separatizimin në krahina apo zona të tjera të globit; Kaukazi jugor është njëri prej tyre. Serbët të mbështetur nga rusët i kanë përdorur ato më shumë për të frenuar/penguar pavarësimin e Kosovës, ndërkohë që rusët këtë tezë e kanë përdorur për nxitjen e pavarësimit të Osetisë së Jugut dhe Abkhazisë. Dhe më së fundi Rusia njeh zyrtarisht pavarësinë e deklaruar në mënyrë të njëanshme nga autoritet defakto në Abkhazi e Oseti për "t‘u hakmarrë" dhe për të plotësuar kuadrin e sjelljes së saj, gjoja simetrike ndaj Perëndimit, të cilin e akuzon për arbitraritet në çështjen e pavarësisë së Kosovës.

Kosova rast unik dhe zgjidhje sui generis

Përgjithësisht komuniteti ndërkombëtar demokratik është përpjekur të argumentojë se rasti i Kosovës është unik dhe zgjidhja sui gjeneris. Një analizë e thelluar krahasimore tregon se përgjithësisht rasti i Kosovës është i pakrahasueshëm në thelb, me asnjë nga rastet e konflikteve të "ngrira", pavarësisht se ndonjë element mund të shfaqet në pamje të parë e formalisht i ngjashëm. Diplomacia kosovare dhe shqiptare mund dhe duhet të artikulojnë aktivisht e me inteligjencë argumentet kundërshtuese ndaj tezave të ngjashmërisë së ngjarjeve e konflikteve në Kaukazin Jugor me ato që lidhen me pavarësimin e Kosovës. Kjo bëhet akoma më e rëndësishme pas zhvillimit të ngjarjeve në Kaukazin Jugor, që mund të kenë më shumë ndikim në përshpejtimin se sa ngadalësimin e procesit të pavarësimit të Kosovës.

Këshilli i Sigurimit - funksionim problematik…

Kjo analizë shfaqet me komplekse e vendosur në terrenin e vështirë të funksionimit problematik të Këshillit të Sigurimit të OKB, sidomos në rastin e konflikteve delikate dhe ku ndërthuren interesa gjeostrategjike. Kriteri i fitimtarit në Luftën e Dytë Botërore, mbarimi i Luftës së Ftohtë me rrëzimin e sistemit komunist, qasjet e ndryshme ideologjike të anëtarëve të saj, pozicionimi i tyre i ndryshëm ndaj sistemit të demokracisë liberale dhe aktualisht vizioni i ndryshëm i tyre për perspektivën e vendimmarrjeve globale, uni apo multipolare, e kanë bërë jo plotësisht funksional këtë mekanizëm të rëndësishëm global, ndoshta të vetmin aktualisht për çështjet e sigurisë globale, të paktën në rastin e krizave delikate ku përfshihen interesa gjeopolitike apo energjetike. Rrjedhimisht rreth 65 vjet pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore shfaqet nevoja e reformimit të Këshillit të Sigurimet, ndërkohë që diskutimet e pasuksesshme zhvillohen që prej 20 vjetësh dhe zgjidhja duket e largët.

Analistët rusë për Kosovën dhe Osetinë…

Disa analistë përpiqen të argumentojnë se invazioni i Gjeorgjisë nga Rusia është shprehje e revanshit të Rusisë ndaj Perëndimit lidhur me ndërhyrjen e ushtarake të NATO-s në vitin 1999 në Serbi. Vetë Presidenti rus e ka konsideruar si shenjë "hakmarrjeje" ndaj vendeve perëndimore për njohjen e pavarësisë së Kosovës. Analistë të tjerë janë përpjekur të shpjegojnë se po ashtu si NATO nuk pati asnjë vendim nga Këshilli i Sigurimit për të ndërhyrë në Serbi, po në të njëjtën mënyrë Rusia ndërhyri ushtarakisht duke e pushtuar Gjeorgjinë. Bile duke e akuzuar Sakashvilin si agresor, i japin të drejtë Rusisë, dhe duke iu referuar veprimeve të NATO-s në Serbi, justifikojnë pushtimin e Gjeorgjisë. Disa të tjerë që e kritikojnë pushtimin e Gjeorgjisë nga rusët tentojnë të neutralizojnë qëndrimin kritik të Perëndimit ndaj Rusisë me argumentin se vetë Perëndimi ka vepruar në të njëjtën mënyrë në Kosovë. Bile ka analistë që e konsiderojnë njohjen e pavarësisë së Kosovës si "poshtërim të Rusisë". Analistët rusë thonë se "Rusia do të tregohej impotente në rast se nuk do t‘i përgjigjej sulmit gjeorgjian mbi Osetinë"; duke shtuar se "pushtimi i Irakut dhe bombardimi i Serbisë demonstruan se forca është i vetmi burim i legjitimitetit në çështjet ndërkombëtare". Bile me njohjen e pavarësisë së Osetisë e të Abkhazisë autoritetet ruse kërkojnë t‘i kthejnë mbrapsht "poshtërimin" Perëndimit përmes një "hakmarrjeje".

Qëndrimet e lidershipit osetian e serb....

Teza e ngjashmërisë së rastit të Kosovës me atë të dy krahinave separatiste në Gjeorgji përdoret intesivisht edhe nga lidershipi de facto i këtyre dy krahinave. Një numër liderësh osetianë gjatë këtyre ditëve kanë thënë se "i mbështesin pretendimet e tyre për pavarësi bazuar në precedentin e Kosovës". Tanimë që situata në Oseti e Abkhazi duket e përkeqësuar dhe autoritetet e tyre de facto nuk kanë vetëm mbështetur ndërhyrjen ushtarake të Rusisë në Gjeorgji, por edhe shpallën pavarësinë, duke pasur edhe mbështetjen e shpejtë e direkte të Rusisë, e cila e mbështeti dhe e nxiti tezën e tyre "për pavarësi", duke iu referuar edhe pavarësimit të Kosovës. Por kjo tezë është rimarrë intesivisht gjatë këtyre ditëve edhe nga figura politike nacionaliste serbe. Sekretari i Shtetit, Oliver Ivanovic, është shprehur gjatë këtyre ditëve se "konflikti aktual në Gjeorgji ndodhi për shkak të precedentit të krijuar pas ndërhyrjes ushtarake në Kosovë", duke shtuar se "rasti i Kosovës është një precedent që mund të përdoret si justifikim nga Rusia për sulmin ushtarak mbi Gjeorgjinë".

Dallimet thelbësore midis Kosovës dhe Osetisë e Abkhazisë…

Në pamje të parë duket se ndërhyrja ushtarake e Millosheviçit në Kosovë në vitin 1999 është e ngjashme me atë të Shakashvilit në Osetinë e Jugut, pra një ndërhyrje ushtarake e një shteti në një krahinë separatiste në emër të mbrojtjes së sovranitetit territorial apo principit të mosndryshimit të kufijve të tij nga separatistët. Në thelb ndryshimet midis të dy rasteve janë të konsiderueshme dhe raste janë të pakrahasueshme. Ndërkohë që Gjeorgjia është një vend që synon të demokratizohet, regjimi i Millosheviçit përfaqësonte komunizmin nacionalist. Nëse Gjeorgjia e shkëputur nga Bashkimi Sovjetik që filloi të zbërthehet në vitin 1991 kërkon të konsolidojë pavarësinë e sovranitetin e saj, Millosheviçi pas tragjedive në Kroaci e Bosnjë kërkonte të pengonte zbërthimin e plotë të ish-Jugosllavisë përmes masakrës mbi kosovarët. Nëse për të penguar masakrën e regjimit komunist-nacionalist të Millosheviçit ndërhyri në Serbi NATO, aleanca e vendeve demokratike, që nuk kishte asnjë interes aneksimi të Serbisë, përkundrazi me demokratizimin e saj do të hapte dyert për anëtarësimin e saj, sulmin ushtarak mbi Gjeorgjinë e realizoi Rusia, një vend që ende cilësohet jodemokratik e autoritar dhe për më tepër ka interesa influence direkte mbi Osetinë e pse jo edhe mbi Gjeorgjinë.

Rusia shkeli rezolutën e OKB-së "mbi integritetin e Gjeorgjisë" të miratuar prej saj…

Edhe lidhur me ngjashmërinë që kërkohet të vendoset në aspektin formal të "ndërhyrjes ushtarake", e cila ka çuar në "cenimin e sovranitetit e të integritetit territorial" të Serbisë nga NATO dhe të Gjeorgjisë nga Rusia, situata nuk është aspak simetrike. Ndërkohë që vendet kryesore të NATO-s u përpoqën për një kohë të gjatë, diplomatikisht, në takime direkte me Millosheviçin dhe përmes misionarësh të ndryshëm, deri edhe rusë, për ta bindur të ndërpriste veprimin ushtarak brutal mbi Kosovën dhe u përpoqën maksimalisht në Këshillin e Sigurimit të gjenin një qëndrim të përbashkët, ishte pikërisht Rusia që paralajmëronte veton, gjë të cilën e vazhdoi edhe për çështjen e pavarësisë së Kosovës. Ndërkohë që do të ishte po Rusia, pa kryer asnjë veprim paraprak negocimi me Gjeorgjinë dhe pa tentuar asnjëherë në Këshillin e Sigurimit për gjetjen e një zgjidhjeje për Osetinë e Abkhazinë, por përkundrazi duke tentuar të kundërtën, që do të ndërhynte ushtarakisht, në befasi të plotë e me një shtrirje e intensitet të konsiderueshëm. Pra edhe nëse do të analizohej përse Këshilli i Sigurimit nuk ka mundur të gjejë zgjidhje alternative, qoftë për rastin e Kosovës, qoftë për atë të Osetisë e të Abkhazisë, që ndoshta do të mund të shmangnin ndërhyrjet ushtarake, përgjegjësia qëndron asimetrikisht më shumë në anën e vetos ruse. Dhe së fundi Rusia, e cila ka miratuar të gjithë rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB "mbi integritetin territorial të Gjeorgjisë", në mënyrë të "papranueshme" ka bërë njohjen e pavarësisë së dy krahinave separatiste.